Kültürel Belleğin Aynası Toylar ve Toyadları (Heortonimler) (e-kitap)

Kitabın tam metnini indirmek için TIKLAYINIZ!

Bayram, şenlik, panayır, anma, hayır, mahya, festival vb. isimler altında anılan etkinlikler; yalnızca toplumun eğlenmek veya birlik-beraberlik sergilemek amacıyla düzenledikleri toplantılar değildir. Onlar aynı zamanda, somut olmayan kültürel mirasın somut uygulamalara dönüştüğü ritüellerdir; diğer bir ifadeyle uygulama okullarıdır. Söz konusu etkinliklerin isimleri ise; bir kitabın, şiirin, filmin adı gibi, onların konusunu ve amacını en kısa ve en duru biçimde özetleyen bir tür etikettir. Bu etiketlerin adında kodlanan başta “hasat”, “barış”, “bahar”, “kurtuluş”, “zafer”, “yayla”, “birlik-beraberlik” vb. kavramlar olmak üzere şahısların, olayların, zamanların, canlı ve cansız varlıkların adları; toplumun ortak değerlerini, önceliklerini, örf adet ve geleneklerini yansıtır. Toplum neyi beğendiğini, neyi yücelttiğini, birlik ve beraberliklerini hangi değerler etrafında gerçekleştirdiğini, neyi hatırlamaya değer gördüğünü ve çocuklarına neyi hatırlatmak istediğini bu adlar aracılığıyla ilan eder.

Dünya dilciliğinde heortonim, Türk dilciliğinde ise toyadı (ilk kez bu eserde) terimiyle karşılanan bu özel adlar; adbilimin ilgi alanına giren dil ögeleridir. TÜBİTAK ve Özbekistan Kalkınma Bakanlığı’nın desteklediği, “Özbekçe ve Türkçe Geortonimlerin Dilsel-Kültürel ve Etno-Dilsel İncelemesi” adlı projeden üretilen bu çalışma; Türkiye ölçeğinden toplanan 3500 civarındaki derleme dayanmakta olup burada ilk kez uygulanan bir sınıflandırma eşliğinde incelenmiş; Türkiye toyadlarının genel görünümü ortaya çıkartılmıştır. Sınıflandırma çerçevesinde yapılan kavramlaştırmalar, bir yandan dünya dilciliğinin ihtiyaçları gözetilerek Eski Yunanca ve Latince; diğer yandan tüm Türk lehçelerinin ihtiyaçları gözetilerek ortak ata mirası konumundaki Eski Türkçe temelinde terimlere dönüştürülmüştür.